Een grootschalig onderzoek naar de eerste 1000 dagen
Hoe gezond een kind opgroeit, wordt voor een groot deel al bepaald in de allereerste levensfase. MetaHealth is een omvangrijk onderzoeksprogramma waarin publieke en private partners samenwerken om precies die periode in kaart te brengen: vanaf de zwangerschap tot het tweede levensjaar van een kind.
Binnen het programma wordt onderzocht hoe het microbioom, de bacteriën die in en op ons lichaam leven, samen met leefstijl, cultuur en de leefomgeving invloed uitoefent op zowel de mondgezondheid als de stofwisseling van jonge kinderen. Daarnaast werkt het project aan nieuwe modellen, digitale hulpmiddelen en e-health-toepassingen die moeten helpen om een gezond gebit en een gezond gewicht bij kinderen te bevorderen.
Waarom dit onderzoek nodig is
Het uiteindelijke doel is simpel maar ambitieus: kinderen in hun eerste 1000 levensdagen helpen aan een gezond gewicht en een gezond gebit, en daarmee een bijdrage leveren aan de volksgezondheid in brede zin. Opvallend is de nadrukkelijke aandacht voor gezondheidsverschillen tussen sociaaleconomische groepen, verschillen die in de praktijk hardnekkig blijken.
De onderzoekers kijken daarbij niet alleen naar individueel gedrag, maar vooral ook naar de omgeving waarin dat gedrag ontstaat. Als de leefomgeving zo wordt ingericht dat gezonde keuzes vanzelfsprekend, aantrekkelijk en makkelijk zijn, wordt gezond gedrag uiteindelijk de norm in plaats van de uitzondering.
In een reeks artikelen volgen we de ontwikkelingen binnen dit project op de voet en maken we kennis met de mensen en organisaties die zich hiervoor inzetten.
Egija Zaura: pleidooi voor een integrale blik op gezondheid
We openen deze reeks met een terugblik op de rede van Egija Zaura, uitgesproken tijdens de viering van het 392-jarig bestaan van de Universiteit van Amsterdam. Zaura is projectleider van MetaHealth en werkt als hoogleraar en onderzoeker aan het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA).
Haar vakgebied draait om de microben die in onze mond leven, bacteriën, schimmels en andere micro-organismen, en de rol die zij spelen in onze algehele gezondheid. Als een van de drijvende krachten achter MetaHealth benadrukt zij voortdurend dat mond en lichaam geen gescheiden werelden zijn, maar één geheel dat ook zo behandeld zou moeten worden.
De mond hoort weer bij het lichaam te horen
In haar rede stelt Zaura dat de mond opnieuw gezien moet worden als onderdeel van het hele lichaam. Mondgezondheid krijgt volgens haar nog altijd te weinig aandacht, zowel binnen de zorg als in de samenleving als geheel.
Toch is die aandacht méér dan gerechtvaardigd. De mond is onmisbaar bij eten, praten, lachen en het contact met anderen. Een gezonde mond draagt bij aan zelfvertrouwen, en goed kunnen kauwen hangt zelfs samen met beter kunnen nadenken.
Mondmicroben: niet per se de vijand
In de mond leeft een uitgebreid ecosysteem aan microben. Dat is normaal en gezond, deze micro-organismen horen simpelweg bij ons lichaam. Pas wanneer de balans in dit ecosysteem verstoord raakt, kunnen deze microben bijdragen aan aandoeningen zoals gaatjes en tandvleesontsteking.
Het gaat hier dus niet om een infectie zoals tuberculose of het SARS-virus, veroorzaakt door ziekteverwekkers die van nature helemaal niet in de mond thuishoren. Het gaat om een verschuiving binnen een bestaand, van oorsprong gezond systeem.
Deze mondproblemen staan trouwens niet op zichzelf: ze hangen ook samen met aandoeningen als diabetes en hart- en vaatziekten. Daarbij treffen ze niet iedereen gelijk, vooral kinderen uit minder welvarende gezinnen en ouderen hebben vaker te maken met mondproblemen, met directe gevolgen voor hun gezondheid en dagelijks functioneren.
Onderzoek naar jonge kinderen
Zaura verwijst in haar rede naar het onderzoek van metahealth.nl, waarin specifiek wordt gekeken naar jonge kinderen en de manier waarop hun mondgezondheid samenhangt met leefstijl en omgeving. De inzichten die dit oplevert, moeten uiteindelijk leiden tot betere zorg en effectievere preventie.
De kernboodschap van haar rede is helder: een gezonde mond is een essentieel onderdeel van een gezond lichaam en verdient het om serieuzer genomen te worden, door iedereen.
Uit de rede van 11 januari 2024
Egija Zaura verwoordde het tijdens haar rede zo: "Ik hoop het bewustzijn te vergroten voor het belang van een gezonde mond in een gezond lichaam. Ik durf te beweren dat onze maatschappij, onze overheid, onze gezondheidszorg en ziektekostenverzekeringen, ons onderwijs en de instellingen die onderzoek financieren een blinde vlek hebben als het gaat om mondgezondheid."
Ze illustreert dit met een treffend voorbeeld: voedingsadviezen die goed zijn voor de stofwisseling kunnen bijvoorbeeld schadelijk zijn voor de mondgezondheid. Denk aan de eerdere aanbeveling van het Voedingscentrum om gedroogd fruit als tussendoortje te eten, een advies dat inmiddels is aangepast, zoals ook beschreven in een eerdere blog over de Schijf van Vijf en mondgezondheid.
Volgens Zaura schiet de kennis niet alleen bij diëtisten soms tekort, maar ook bij artsen: zij zijn niet altijd op de hoogte van de effecten die medische aandoeningen of ingrepen kunnen hebben op de mondgezondheid van een patiënt, en omgekeerd. Het gevolg is dat mondgezondheid nog te vaak wordt gezien als een nichethema, waarvan de volledige verantwoordelijkheid wordt neergelegd bij een kleine groep gespecialiseerde zorgprofessionals, tandartsen en mondhygiënisten, in plaats van als een integraal onderdeel van gezondheid en welzijn.
Wil je de volledige rede in het Nederlands nalezen? Dat kan via nwo-metahealth.nl/dies.
Samen bouwen we verder aan kennis, samenwerking en impact op het gebied van mond- en lichaamsgezondheid.
